آتوسا یا آتش‌سا از شهبانوهای ایران بود. وی دختر کورش بزرگ و خواهر خوانده کمبوجیه، و همسر پادشاه هخامنشی داریوش یکم، و مادر خشایارشا بود. آتوسا در زمان حکومت خشایارشا، زنده بوده است

آتوسا دختر کورش بزرگ و همسر پادشاه هخامنشی داریوش یکم و مادر خشایارشا برجسته‌ترین زن در تاریخ ایران قدیم است.. آتوسا خواندن و نوشتن را به خوبی می‌دانست، و نقش تصمیم گیرنده در آموزش خود و دیگر درباریان داشت. پس از درگذشت کمبوجیه در راه بازگشت از مصر، داریوش یکم با آتوسا ازدواج می‌کند. این ازدواج چند دلیل داشته‌است:ازدواج با آتوسا که از سلاله هخامنشی بود حکومت او را قانونی جلوه می‌داد. از آنجا که آتوسا باهوش، بافرهنگ، با قدرت و تفکر سیاسی بود در موقع لزوم کمک خوبی برای داریوش شاه به حساب می‌آمد. هرودوت می‌گوید آتوسا از قدرت فوق‌العاده‌ای برخوردار بود و در دوره جنگ با یونان که به توصیه او انجام شده بود، داریوش یکم همواره از نصیحت‌های او بهره می‌جست. او حتی علاقمند بود که در میدان کارزار نیز شوهرش را همراهی کند. هرودوت از قول آتوسا نقل می‌کند که به داریوش شاه گفته چرا نشسته‌ای و عازم جنگ نمی‌شوی و سرزمین‌های دیگر را تسخیر نمی‌کنی پادشاهی به جوانی و ثروتمندی تو شایسته‌است که عازم جنگ شود و به پیروزی‌هایی نایل شود تا به ایرانیان ثابت شود مرد قابلی بر آن‌ها حکمرانی می‌کند. اگر گفته هرودوت اغراق‌آمیز هم باشد باز هم بیانگر نفوذ آتوسا بر شوهرش است. گفته شده‌است که آتوسا به خوبی از اوضاع فرهنگی زمان خود اگاه بود، و از حضور یونانیان و دیگر ملیت‌ها به دربار بسیار بهره می‌برد.آتوسا از داریوش شاه دارای چهار فرزند شد، که بزرگ‌ترین آن‌ها خشایارشا بود. اما آتوسا همسر اول داریوش یکم نبود، و داریوش از همسر اولش دارای پسرانی بود که همگی از خشایارشا بزرگ‌تر بودند. مطابق قانون پادشاهی، پسر بزرگ شاه پس از او به پادشاهی می‌رسید. اما آتوسا آن قدر بر شوهر خود نفوذ داشت که توانست خشایارشا را پس از داریوش به پادشاهی برساند.در زمان پادشاهی خشایارشا آتوسا به عنوان مادر پادشاه در امور دولت دخالت می‌کرد.از زمان مرگ او هیچ اطلاعی در دست نیست. تنها می‌دانیم تا زمانی که خشایارشا از جنگ یونان بر می‌گردد، زنده بوده‌است. احتمالاً آرامگاه او در کنار آرامگاه داریوش بزرگ در نقش رستم قرار دارد.آتوسا، یکی از شخصیت‌های کلیدی در شاهکار گور ویدال، یعنی کتاب آفرینش است. اعتبار این کتاب در بحث درباره چگونگی به سلطنت رسیدن داریوش بزرگ است.خب.حالا ما این چنین بانوانی داریم و هیچ حرفی ازشون نمیزنیم.!حتی شاید عده ای نظیر دوست بنده ندونه که بانو آتوسا کی بوده!!! و با تعجب و با قیافه ی ۴*۴ بپرسه که آتوسا دیگه کیه!!! ما اینچنین بانوهایی نظیر آتوسا،ماندانا،رکسانا،کاساندان،آرتمیس و... داریم و میاییم از سوسانو اجنبی که کل تاریخ کشورشونو از روی ایران کپی کردن و نمایش میدن تجلیل میکنیمو فیلمهای مثلا تاریخی و بیشتر متمایل کمدیشون رو نمایشم میدیم یا اینقدر بدختیم که برای اون خودکشی هم میکنیم و عاشقش هم میشیم!!! یا آقای جومونگ رو به ایران میاریم و عین یه کسی که مثلا خیلی مهم هست ازش تجلیل میکنیم و هواداران ایرانی این آقا که براشون متاسفممیان ساعت ها منتظر رسیدن این اقا میشن!!!
خداییش میگن ...خل پیدا نمیشه!!!بگردن خیلی هست!!!ما بزرگانی نظیر کوروش،داریوش،انوشیروان،آریوبرزن،تری داتس،و... داریم اما میام اسم فرماندهان کره ای رو از بر میکنیم و زندگی نامه هاشون به دقت میخونیم!!!و تازه کیف هم میکنیم و حال میکنیم که چه قدرتی داشتن!!!همین گاف ها رو دادیم که سفیر کره ی جنوبی با تمام پررویی میاد میگه جومونگ ما همانند داریوش و کوروش شما بوده و حکومتی واحد و قدرتمندی داشته!!وقتی توی کشور خود کوروش هخامنشی.توی زادگاهش در روزی که تمام دنیا ازش تجلیل میکنن و اون روز رو روز کوروش هخامنشی مینامند خبری نیست و توی تقویمش اسمی ازش برده نشده و حتی مثلا این رسانه ی ملی کشورش هم نام کوچکی ازش نمیبره باید چنین انتظاری از کشورایی نظیر کره و یونان داشت!