ناگفته هایی از تاریخ ماد

مادها از جمله قبایل بزرگ آریایی هستند که هزاران سال پیش بسوی فلات ایران مهاجرت کردند .مادها پس از ورود به فلات ایران در غرب و شمال غرب فلات ایران مستقر شدند و اولین حکومت رسمی ایران را در سال 705 قبل از میلاد(بنا به گفته ی هرودوت) و هزارو اندی قبل از میلاد(طبق قول کتزیاس و دیاکونوف) بنا نهادند.

 طبق گفته ی هرودوت مورخ یونان باستان مادها به شش قبیله ی بزرگ تقسیم می شدند

بوزی ها،پارتاکن ها،استروخات ها،آریزانت ها،بودین ها و مغها شش قبیله ی بزرگ ماد بودند.(تواریخ هرودوت )

کتزیاس مورخ بزرگ یونانی نام پادشاهان ماد را اینگونه نام برده است:

ارباکیس 28 سال حکومت،مائوداکس 50 سال،سوسارمس 28 سال،ارتی کاس 50 سال،اربی یانیس22 سال،ارتایس 40 سال،ارتی نیس 22 سال،اس تیبراس 40 سال،اسپنداس 25 و استی گاس 35 سال.(ایران باستان،حسن پیرنیا)

این نمودار کتزیاس است بر فهرست پادشاهان ماد اما هرودوت پادشاهان ماد را اینگونه نام برده است:دیائوکو،فرورتیش،هووخشتره،ایشتو ویگو(تواریخ)

مادها تنها قبیله بودند که قبل از دوران هخامنشیان در بخش بزرگی از ایران پادشاهی داشتند،عهد ایشان از لحاظ طول زمان حتی بیش از دو برابر روزگار فرمانروایی شاهان هخامنشی بوده است.(مقدمه ی تاریخ ماد،کریم کشاورز)

این نوشته ی کریم کشاورز که البته از نوشته های خود دیاکونوف اقتباس گردیده  تا حدودی نمودار کتزیاس را تایید می کند،در ادامه او  چنین آورده است:مادها امپراطوری آشور را تار و مار کردند و خود و قوم و قبیله های بسیاری را از قید و بند آن دولت ستمگر و جبار آزاد ساختند ولی تاریخ ماد و دولت پادشاهی ایشان فصل مستقلی نداشته و مورخان غالبا سرگذشت آنان را همچون مقدمه ای به تاریخ هخامنشیان آورده اند.(کریم کشاورز)

دولت ماد اقوامی چند را که به حالت بدویت می زیستند وارد دایره ی مدنیت کرد و آنها را مطیع نظامات دولتی نمود،ظاهرا تعالیمی که بعد مبنای دین زرتشت قرار گرفت و در تکامل معتقدات و افکار مردم جهان باستان نقش مهمی ایفا نمود در خطه ی پادشاهی ماد تکوین و بسط یافت،بخش اعظم سرزمین ماد در منطقه ای قرار داشت که بعد ها آذربایجان نامیده شد(و این آذربایجان از آنجا نامیده شد که پس از حمله ی اسکندر مقدونی و مرگ او منطقه ی ماد به سردار ایرانی او آترو پاتن ماد رسید و آن منطقه از آن پس آتروپاتان،آتور پاتکان،آگروباتکان،آذرآبادگان و آذربایجان شد.فرهادی)به نظر می رسد که حکم دولت ماد گاهی در اراضی شمالی آن منطقه یعنی کشور کنونی آذربایجان نیز نافذ بوده است،(تاریخ ماد دیاکونوف)

در هر صورت مادها از جمله حکومت های قدرتمند ایران بودند که در هزاره های قبل از میلاد بر فلات ایران حکومت می کردند و قلمرو آنها از شرق تا کوه دماوند و از جنوب شرقی اصفهان و حدودی از کرمان و از جنوب پارس و از غرب آشور و تا سرحد لیدی را در بر می گرفت،در جنوب این حکومت دولت عیلام بود که در جلگه ی خوزستان و بخش هایی از کوههای زاگرس را در بر می گرفت و البته عیلامیان از تمدن غنی برخوردار بوده اند. و عیلام در زمان شوتروک ناخونته(1185 قبل از میلاد)حتی بابل قدرتمند را ضمیمه خود کرد.ظهور حکومت مادها بر عرصه تاریخ ایران خود بسیار با اهمیت می باشد چرا که مادها اولین کسانی بودند که کشوری تحت عنوان ایران را بنا نهادند و هم آنها بودند که دست آشوریان خونخوار را از فلات ایران کوتاه کردند چه بسا اگر پشتکار مادها نبود هیچوقت ایرانی تشکیل نمی شد و دولت ایران که در دوران کوروش بزرگ به اوج اقتدار خود رسید مدیون مادهاست چرا که مادها برای اولین بار خشت آن نهادند و البته مردی بنام کوروش هم خود از مادهاست و مادر او دختر ایشتو ویگو بوده است،پیش از حکومت مادها فلات ایران چندین حکومت داشت و همچنان که گفتیم عیلامیان در جنوب،کاسیان در منطقه ی کنونی قزوین و لرستان ،آشوریان بر غرب،سکاها در شرق،گبرها در شمال حکومت می کردند و مادها با جنگاوری خود ایران را به کشوری مستقل تبدیل نمودند که پس از آن هخامنشیان توانستند آن را وسعت بخشند و البته پیشرفت هخامنشیان نیز همیشه مدیون جنگاوری ارتش مادها بوده است(فرهادی)

در ادامه در مورد چگونگی حکومت مادها تا براندازی انها توسط کوروش سخن خواهیم کرد.

منابع:تاریخ ماد نوشته دیاکونوف،ترجمه کریم کشاوز،چاپ نهم 1388.انتشارات علمی و فرهنگی

       تاریخ ایران باستان،حسن پیرنیا.1389.انتشارات پارسه

      تواریخ،هرودوت یونانی،چاپ سوم،1386.انتشارات دنیای ک